Ostatnia nowelizacja kodeksu karnego wprowadza szereg nowych regulacji w przepisach karnych. Zmiany dotyczą w szczególności zwiększenia kar za morderstwa i gwałty, wydłużenia terminów przedawnienia za te przestępstwa oraz wywołującej kontrowersje konfiskaty auta za jazdę pod wpływem alkoholu. W dniu 2 grudnia 2022 r. Prezydent podpisał ustawę z dnia 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy- Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw.

Nowelizacja kodeksu karnego wprowadza karę do trzydziestu lat pozbawienia wolności oraz dożywocie. Kodeks karny wprowadza też karę dożywotniego pozbawienia wolności bez możliwości warunkowego zwolnienia. Kara ta będzie mogła zostać orzeczona przez sąd w dwóch przypadkach: za czyn popełniony po wcześniejszym prawomocnym skazaniu za przestępstwo przeciwko życiu i zdrowiu, wolności, wolności seksualnej, bezpieczeństwu powszechnemu lub za przestępstwo o charakterze terrorystycznym na dożywotnie pozbawienie wolności albo pozbawienie wolności na co najmniej dwadzieścia lat. Po drugie  – jeżeli charakter i okoliczności czynu oraz postępowanie i charakter sprawcy wskazują, iż jego pozostawanie na wolności spowoduje trwałe niebezpieczeństwo dla życia, zdrowia, wolności lub wolności seksualnej innych osób. Wydłużony został także z dwudziestu pięciu do trzydziestu lat okres, po którym skazani na dożywocie mogą ubiegać się o warunkowe zwolnienie. Wydłuży się również okres próby przy warunkowym zwolnieniu z kary dożywotniego pozbawienia wolności. Dziś to dziesięć lat. Po zmianie Kodeksu karnego okres próby dla skazanych na dożywocie będzie dożywotni. Zwiększy się ponadto okres przedawnienia karalności zabójstwa – z trzydziestu do czterdziestu lat.

Nowe przepisy przewidują zaostrzenie sankcji za pedofilię i inne poważne przestępstwa na tle seksualnym. Sprawca zgwałcenia dziecka będzie teraz podlegać karze od pięciu do trzydziestu lat więzienia albo dożywotniemu pozbawieniu wolności. Wcześniej ta kara wynosiła od trzech do piętnastu lat pozbawienia wolności. Podobnie sytuacja ma się z gwałtami. Za zgwałcenie ze szczególnym okrucieństwem grozi kara od pięciu do trzydziestu lat pozbawienia wolności albo dożywocie. Obecnie maksymalna kara przewidziana w kodeksie karnym to piętnaście lat pozbawienia wolności. Gwałt ze skutkiem ciężkiego uszczerbku na zdrowiu spowoduje wymierzenie kary od pięciu do trzydziestu lat pozbawienia wolności albo dożywocie, a dotąd od dwóch do dwunastu lat. Jeśli skutkiem zgwałcenia będzie śmierć ofiary wówczas kara będzie wymierzona w granicach od ośmiu do trzydziestu lat więzienia lub dożywocie. Dotychczas kara ta wynosiła od dwóch do dwunastu lat pozbawienia wolności.

Pozostając przy tym temacie należy wskazać na kolejną zmianę, czyli zakaz kontaktowania się z ofiarą gwałtu. Na wniosek pokrzywdzonego sąd ma obowiązek orzec zakaz kontaktowania się, zbliżania czy też przebywania w określonych miejscach w przypadku wyroku za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej czy obyczajności. Zakaz kontaktowania dotyczy również sieci teleinformatycznej, czyli w szczególności kontaktowania za pomocą telefonu poprzez na przykład wiadomości smsowe, ale też za pośrednictwem osoby trzeciej. Skazanie za przestępstwo na tle seksualnym lub obyczajności powoduje możliwość złożenia przez poszkodowanego wniosku o nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym. Sąd ma obowiązek wydania takiego orzeczenia.

Dużą zmiana jest modyfikacja kar dla nieletnich. Przede wszystkim osoby, które ukończyły piętnasty rok życia będą mogły być karane jak osoby dorosłe, w przypadku, gdy dopuszczą się zabójstwa oraz gwałtu w trybie podstawowym oraz za zgwałcenie przez następstwo w postaci śmierci pokrzywdzonego. Natomiast małoletni w wieku pomiędzy czternastym a piętnastym rokiem życia również będzie mógł być sądzony jako osoba dorosła za dokonanie zabójstwa: ze szczególnym okrucieństwem, w związku z gwałtem, wzięciem zakładnika czy rozbojem, w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie, więcej niż jednej osoby, funkcjonariusza publicznego w trakcie pełnienia służby oraz kolejnego zabójstwa, jeśli za poprzednie został skazany prawomocnym wyrokiem.

Zmianie ulega także wysokość grzywny. Obecnie grzywnę wymierza się w stawkach dziennych, gdzie najniższa liczba wynosi dziesięć stawek, a najwyższa pięćset czterdzieści. Nowelizacja wprowadza zwiększenie liczby stawek. I tak: w przypadku czynu zagrożonego karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą roku- pięćdziesiąt stawek, w przypadku czynu zagrożonego karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą dwóch lat- sto stawek, a w przypadku czynu zagrożonego karą pozbawienia wolności przekraczającą dwa lata- sto pięćdziesiąt stawek.

Temat, który wzbudził największe kontrowersje wśród społeczeństwa to konfiskata samochodu za prowadzenie pod wpływem alkoholu. Nowe przepisy kodeksu karnego zaostrzają kary dla sprawców wypadków pod wpływem alkoholu lub środków odurzających. Kierowca mający przynajmniej 1,5 promila alkoholu we krwi straci samochód niezależnie od tego czy spowodował wypadek drogowy. Auto zostanie zajęte tymczasowo przez policję na okres do siedmiu dni, a następnie prokurator orzeknie zabezpieczenie tego mienia. W takiej sytuacji Sąd będzie miał obowiązek orzec przepadek pojazdu. W szczególnych okolicznościach Sąd będzie mógł odstąpić od orzeczenia przepadku. Natomiast w przypadku recydywisty przepadek będzie orzekany już od powyżej 0,5 promila alkoholu.

Biorąc pod uwagę wejście powyższych zmian w życie wskazać należy na obowiązujący trzymiesięczny okres vacatio legis. Termin ten nie dotyczy przepadku pojazdu mechanicznego albo jego równowartości, ponieważ przepisy te wejdą w życie po roku od dnia ogłoszenia ustawy.

radca prawny Ryszard Stopa
Kancelaria Radcy Prawnego