Leszek Bonna: Local content to nie tylko pieniądze, ale przede wszystkim kompetencje
Pomorze staje się jednym z najważniejszych obszarów rozwojowych Polski, a strategiczne inwestycje realizowane nad Bałtykiem będą przez kolejne dekady wzmacniać bezpieczeństwo energetyczne, konkurencyjność gospodarczą i potencjał przemysłowy kraju. Takie wnioski płyną z raportu „W stronę morza. Potencjał gospodarczy północnych regionów Polski” przygotowanego przez Politykę Insight w partnerstwie z Polskimi Elektrowniami Jądrowymi. O wyzwaniach wynikających z tych zmian mówi w rozmowie z Expressem Biznesu Leszek Bonna, wicemarszałek województwa pomorskiego.
Przemysław Schenk
2026-11-16
10 minut czytania
Pomorze staje się jednym z najważniejszych obszarów rozwojowych Polski, a strategiczne inwestycje realizowane nad Bałtykiem będą przez kolejne dekady wzmacniać bezpieczeństwo energetyczne, konkurencyjność gospodarczą i potencjał przemysłowy kraju. Takie wnioski płyną z raportu „W stronę morza. Potencjał gospodarczy północnych regionów Polski” przygotowanego przez Politykę Insight w partnerstwie z Polskimi Elektrowniami Jądrowymi. O wyzwaniach wynikających z tych zmian mówi w rozmowie z Expressem Biznesu Leszek Bonna, wicemarszałek województwa pomorskiego.
Najważniejsza teza raportu mówi o zmianie geograficznego punktu ciężkości polskiej gospodarki. Dotychczas dominowała oś wschód–zachód, ale zachodząca transformacja energetyczna zwiększa znaczenie osi północ–południe. Czy dla Pana, jako doświadczonego samorządowca, ale przede wszystkim dla przedstawiciela lokalnej społeczności jest to coś odkrywczego?
I tak, i nie. Nie jest to wiedza tajemna, że rozwój przemysłu i infrastruktury w dużej mierze koncentrował się w centralnej i południowej części kraju. Transformacja energetyczna, rozbudowa portów, inwestycje w morską energetykę wiatrową i planowana elektrownia jądrowa zwiększają znaczenie Pomorza. Nie oznacza to jednak, że Pomorze zastąpi Śląsk czy inne tradycyjne centra gospodarcze. Raport wskazuje raczej na możliwość wykształcenia się nowego układu, w którym poszczególne regiony będą pełniły uzupełniające się funkcje. W nowym modelu północ przestaje być przede wszystkim odbiorcą energii, a staje się obszarem jej produkcji, bilansowania i dystrybucji. Z importera staniemy się eksporterem energii, a co najważniejsze staniemy się też producentem zielonej energii, co spowoduje duży napływ i duże zainteresowanie inwestorów. To co mnie uderzyło to skala wyzwania infrastrukturalnego. Mam na myśli głównie modernizację infrastruktury przesyłu i dystrybucji. Bez tego potencjał regionu nie zostanie w pełni wykorzystany.
Z przedstawionego raportu wynika, że udział województwa pomorskiego w krajowym PKB to zaledwie 6 procent. Plasujemy się mniej więcej w połowie stawki krajowej. Jest to dla Pana zaskoczenie i powód do zmartwień?
Nie, to nie jest powód do zmartwień, bo wierzę, że za pięć lat ten wskaźnik będzie zupełnie inny i będziemy w czubie tego zestawienia, a może i nawet na podium. Pomorze stanie się jednym z głównych ośrodków produkcji energii w Polsce, co będzie impulsem wspierającym całą gospodarkę. To już się dzieje. Warto choćby wspomnieć o tym, że od 2020 r. PEJ zawarły umowy o wartości ponad 1,2 mld zł z blisko 500 polskimi podmiotami, z czego prawie 80 kontraktów o wartości ok. 400 mln zł przypadło na firmy z Pomorza. Obejmują one zarówno duże kontrakty infrastrukturalne, jak i prace projektowe, budowlane, geotechniczne, drogowe oraz związane z zapleczem inwestycji. Dla polskich firm udział w projekcie będzie oznaczał zdobycie nie tylko wysokich kontraktów, ale również nowych kompetencji i szansy na trwałe włączenie do globalnego łańcucha dostaw przemysłu jądrowego.
Na Pomorzu zachodzi strategiczna dla kraju transformacja energetyczna. Mamy tu elektrownię jądrową, morską energetykę wiatrową, OZE. Które procesy inwestycyjne, w której branży są bardziej skomplikowane, kłopotliwe? Gdzie jest więcej wyzwań z perspektywy oczywiście samorządu województwa?
Na pewno przy tych inwestycjach, które ingerują w nasze środowisko na lądzie. Wydaje się, że offshore oddalony od brzegu nie budzi takich emocji jak budowa linii przesyłowych, jak budowa elektrowni atomowej, czy jak chociażby budowa dużych farm fotowoltaicznych, czy też elektrowni wiatrowych na lądzie. Natomiast zadaniem samorządowców jest takie prowadzenie negocjacji z inwestorami, aby poprzez inwestycje towarzyszące zrekompensować te uciążliwości i przy okazji poprawić jakość życia lokalnych społeczności.
Skoro mowa o potencjale regionu i jakości życia, to trwają konsultacje społeczne dotyczące strategii rozwoju województwa pomorskiego do roku 2035. Transformacja energetyczna regionu to ważny aspekt tej strategii.
Zdecydowanie tak. Cieszę się, że tezy i wnioski płynące z raportu przedstawionego przez Politykę InSight i Polskie Elektrownie Jądrowe są zbieżne z tym, o czym mówi projekt strategii rozwoju województwa. Koncentruje się ona na transformacji energetycznej, bezpieczeństwie oraz zrównoważonym rozwoju całego regionu w obliczu wyzwań demograficznych i technologicznych. To wszystko powoduje niesamowity impuls rozwojowy dla Pomorza. Chciałoby się wręcz powiedzieć, że rewolucję przemysłową. I od nas, od samorządów lokalnych, od samorządu regionalnego zależy jak my tą szansę wykorzystamy. Aby wykorzystać ją optymalnie musimy współpracować ze stroną rządową, z lokalnymi samorządowcami, z uczelniami, a przede wszystkim z przedsiębiorcami i inwestorami.
Musimy współpracować przy inwestycjach wspierających transformację energetyczną, skutecznie walczyć o inwestycje strategiczne, takie jak chociażby budowa Drogi Czerwonej, czy też modernizacja linii kolejowej 201. Wyzwaniem jest przeciwdziałanie skutkom starzejącego się społeczeństwa oraz zapewnienie równego i stałego dostępu do wysokiej jakości usług publicznych także poza głównym obszarem metropolitalnym. Wzmocnienie potencjałów mniejszych ośrodków subregionalnych i powiatowych, aby rozwój regionu nie ograniczał się wyłącznie do aglomeracji trójmiejskiej. Wspieranie innowacji, cyfryzacji, sztucznej inteligencji, biotechnologii i ekoefektywnych technologii przemysłowych. Ze względu na strategiczne położenie Pomorza i funkcję regionu przygranicznego musimy odpowiednio przygotować administrację, infrastrukturę krytyczną oraz służby publiczne na nowe zagrożenia geopolityczne i kryzysowe. To tylko niektóre z wyzwań przed jakimi stoimy. Przyszłość zapowiada się ciekawie.
Na pewno ciekawie i na pewno… zielono. Odnawialne źródła energii, gospodarka niskoemisyjna to kolejny punkt wspólny raportu i strategii.
Nie ukrywam, że dla mnie osobiście to niezwykle ważny temat. Rozwój zielonej infrastruktury, gospodarka o obiegu zamkniętym, ochrona zasobów wodnych, zachowanie unikalnych ekosystemów, elektromobilność, likwidacja smogu – nasz region ma wszelkie predyspozycje ku temu, by stać się zielonymi płucami Polski. I dlatego też, przy wielkich inwestycjach zmieniających oblicze gospodarcze Pomorza, kluczowe dla mnie jest poszanowanie lokalnej społeczność i troska o środowisko naturalne, które musimy pozostawić naszym dzieciom i wnukom w stanie niepogorszonym, a nawet ulepszonym.
Na prezentacji raportu, podczas debaty mówił Pan o gościnności, której niektórzy inwestorzy nie szanują. Nie słuchają lokalnej społeczności, prowadzą proces inwestycyjny w sposób inwazyjny, bez dialogu. Kogo i jakie inwestycje ma Pan na myśli?
Takim najlepszym, w zasadzie najgorszym przykładem jest przekop Mierzei Wiślanej. Pozory konsultacji społecznych, ignorowanie wniosków samorządu terytorialnego, wycinka kilkudziesięciu hektarów lasu na Mierzei, zniszczenie pasa unikalnych nadmorskich wydm szarych, zaburzenie ekosystemu Zalewu Wiślanego, zdegradowano jedyną drogę wojewódzką 501 prowadzącą do Mierzei Wiślanej. Z budżetu województwa musieliśmy wygospodarować spore środki, aby drogę naprawić.
Jak współpracuje się zatem z inwestorami budującymi elektrownię jądrową i morskie farmy wiatrowe?
Tutaj sytuacja jest zgoła odmienna niż przy budowie przekopu Mierzei Wiślanej. Jest partnerstwo, dialog, wzajemny szacunek i zrozumienie wzajemnych interesów. Przy budowie elektrowni jądrowej powstaje odcinek drogi krajowej, która zapewni dojazd do inwestycji, budowana jest nowa linia kolejowa, modernizowana stara linia kolejowa, dzięki której będzie możliwy będzie transport towarów i materiałów. Budowany jest również tzw. MOLF, czyli morska konstrukcja do rozładunku. Dzięki tej inwestycji najcięższe i wielkogabarytowe materiały oraz urządzenia będą transportowane drogą wodną, co pozwoli ominąć tradycyjne drogi lądowe. Cieszy mnie takie podejście i taka kultura inżynierska, zupełnie inna niż przy budowie Mierzei Wiślanej.
Mówi Pan sporo o trosce o środowisko, wspomniał Pan o wycince lasu przy przekopie Mierzei Wiślanej. Podobnie jest jednak w przypadku elektrowni jądrowej.
Nie porównywałbym obu przypadków. Po pierwsze, elektrownia jądrowa ma fundamentalne znaczenie dla bezpieczeństwa energetycznego kraju i tutaj ta konieczność wyższa ma faktyczne uzasadnienie. Ale też sposób prowadzenia wycinki, rekompensata jej skutków jest też diametralnie inna. W przypadku elektrowni największym wyzwaniem było uratowanie stanowisk cennych i chronionych gatunków roślin naczyniowych oraz mszaków. Prace polegały na ręcznym wykopywaniu całych płatów darni wraz z systemem korzeniowym i transportowaniu ich w nowe, bezpieczne miejsca o identycznych warunkach siedliskowych. Prowadzona była także translokacja fauny, leśnicy postawili też setki nowych budek lęgowych w sąsiednich oddziałach leśnych, aby zrekompensować utratę naturalnych miejsc gniazdowania. Zgodnie z decyzją środowiskową zaplanowano odtworzenie i nasadzenie łącznie ok. 125 hektarów lasu. Dzięki temu jestem przekonany, że otoczenie elektrowni jądrowej zachowa swoje walory przyrodnicze.
Czy to, co się dzieje aktualnie wokół elektrowni atomowej, nastroje społeczne wokół inwestycji, to jest coś, co panu spędza sens powiek? Czy jest pan spokojny?
Nie, nie jestem spokojny, bo tak rozległa inwestycja, głęboko ingerująca w środowisko i w życie naszych mieszkańców, budzi szereg kontrowersji, nie da się też uniknąć lokalnych konfliktów. My jako samorząd regionalny jesteśmy od tego, aby z każdym rozmawiać i każdy trudny temat oswoić, pozwolić go zrozumieć i próbować rozwiązać problemy. Te problemy to chociażby dostępność komunikacyjna, kwestie ochrony środowiska naturalnego, obawy związane z utratą atrakcyjności turystycznej regionu. Staramy się być mediatorem między samorządem lokalnym, lokalną społecznością a inwestorem. Opracowaliśmy nawet z 50 samorządowcami program adaptacji dróg samorządowych na potrzeby budowy pierwszego etapu elektrowni jądrowej, gdzie wskazujemy na konieczność dostosowania konkretnych odcinków do wymogów poruszania się po nich ciężkim sprzętem.
Wiele mówi się o też local content, czyli udziale polskich i pomorskich przedsiębiorców w procesie inwestycyjnym. To też jest element poszanowania lokalnej społeczności, tej gospodarczej, biznesowej. Niemniej podczas debaty Michał Olszewski, wiceprezes PEJ w sposób taki delikatny dał do zrozumienia, że ten local content musi nadążać, musi dowozić, mówiąc kolokwialnie. Czy z pana perspektywy ten pomorski local content jest w stanie dowieźć?
Przyznam szczerze, że wolę określenie komponent krajowy i udział polskich przedsiębiorców, w tym pomorskich, w tym łańcuchu dostaw jest niezwykle istotny. Standardy jakości wyznaczone głównie przez stronę amerykańską, która buduje elektrownię są niezwykle wyśrubowane, wszak atomistyka to newralgiczny bardzo sektor, a Bechtel i Westinghouse to firmy z ponad stuletnią historią i doświadczeniem nie tylko w energetyce jądrowej, ale w największych inwestycjach infrastrukturalnych na świecie. Uważam jednak, że nasi przedsiębiorcy staną na wysokości zadania i ci najlepsi na pewno skorzystają i wiele się nauczą, co zaowocuje wzrostem kompetencji. My jako samorząd województwa pomorskiego wspieramy naszych przedsiębiorców oferując środki poprzez nasze instytucje finansujące, jak np. Pomorski Fundusz Rozwoju czy Pomorski Fundusz Pożyczkowy. Środki te można przeznaczyć na podniesienie kompetencji, uzyskanie niezbędnych certyfikatów i spełnienie norm jakościowych.