Głównym celem zmiany ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn jest ograniczenie zbędnych procedur administracyjnych, zmniejszenie kosztów związanych z obowiązkami podatkowymi oraz zwiększenie przejrzystości systemu podatkowego.

Nowelizacja dotyczy m.in. uproszczenia zasad rozliczania podatku w przypadku nabycia praw majątkowych związanych z obowiązkiem świadczeń powtarzających się (np. nieodpłatnych rent). Zmiany te są odpowiedzią na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 marca 2025 r., która zmieniła dotychczasową, jednolitą praktykę organów podatkowych oraz sądów administracyjnych.

Do tej pory przyjmowano, że podstawą opodatkowania świadczenia powtarzającego się jest suma wszystkich świadczeń. NSA orzekł jednak, że renta ma charakter losowy i jej wartość nie może być ustalana z góry. Więc podatek powinien być naliczany osobno dla każdej wypłaty.

Interpretacyjne skutki

Taka interpretacja skutkuje, że podatnicy musieliby składać zeznania podatkowe po każdym wykonanym świadczeniu. Urzędy skarbowe byłyby zobowiązane do prowadzenia wielu postępowań i wydawania licznych decyzji podatkowych. Ponadto w przypadku osób najbliższych, nabywających rentę w drodze darowizny, pojawiłoby się ryzyko utraty prawa do zwolnienia z podatku, jeśli nie zgłoszą każdej płatności.

Dlatego nowelizacja przywraca wcześniejsze, jednolite zasady ustalania podstawy opodatkowania, jeśli wartość wszystkich świadczeń da się określić w dniu ustanowienia – obowiązek podatkowy powstaje jednorazowo w dniu ustanowienia świadczenia. Jeśli świadczenie ma charakter bezterminowy, podstawą opodatkowania będzie wartość rocznego świadczenia pomnożona przez 10 lat. Ujednolicenie zasad rozliczania dotyczy także sytuacji, w których świadczenia powtarzające się ustanawiane są jako ciężar darowizny lub spadku.

Zmiany w zakresie obrotu majątkiem nabytym nieodpłatnie

Obecnie w obliczu dokonania notarialnej czynności sprzedaży lub obciążenia rzeczy/praw majątkowych otrzymanych w drodze darowizny lub spadku, podatnik musi przedstawić zaświadczenie z urzędu skarbowego. Ono potwierdza, że: podatek został zapłacony, zobowiązanie wygasło z mocy prawa albo nabycie jest zwolnione z podatku.

Nowelizacja znosi ten wymóg w dwóch przypadkach: gdy majątek został nabyty na podstawie aktu notarialnego – notariusz ma obowiązek pobrania podatku i przekazania go do urzędu. Dodatkowe zaświadczenie jest zbędne. Gdy majątek został nabyty od osób z kręgu najbliższej rodziny, a nabycie zostało zgłoszone do urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy (lub w przypadku spadku – od dnia prawomocnego orzeczenia).

W obu przypadkach uzyskiwanie zaświadczenia stanowiło jedynie zbędny formalizm, który utrudniał obrót majątkiem. Nowe przepisy będą miały zastosowanie do majątku nabytego od 1 stycznia 2007 r., kiedy to wprowadzono zwolnienie dla osób najbliższych i rozszerzono obowiązek przedstawiania zaświadczeń.

Nowelizacja ustawy o podatku od spadków i darowizn niesie ze sobą korzyści np. upraszcza rozliczanie świadczeń powtarzających się (w tym rent) oraz ujednolica zasady ustalania podstawy opodatkowania niezależnie od tytułu prawnego. Zmiany te zmniejszą obciążenia administracyjne dla podatników oraz organów podatkowych, poprawiając efektywność systemu i eliminując zbędne formalności.