Temat obrony cywilnej pozostawał na marginesie, dziś wraca jako jedno z kluczowych wyzwań bezpieczeństwa. O stanie schronów, nowych przepisach, audytach technicznych i najczęstszych błędach popełnianych przez instytucje publiczne rozmawiamy z Sebastianem Lejkowskim z FG Schrony.
Temat obrony cywilnej pozostawał na marginesie, dziś wraca jako jedno z kluczowych wyzwań bezpieczeństwa. O stanie schronów, nowych przepisach, audytach technicznych i najczęstszych błędach popełnianych przez instytucje publiczne rozmawiamy z Sebastianem Lejkowskim z FG Schrony.
W obecnych czasach schrony są ważnym tematem. Tym bardziej w naszym regionie, który jest jednym z najbardziej strategicznych miejsc w Polsce. Proszę o przybliżenie tego tematu naszym czytelnikom.
Przez ostatnie kilkadziesiąt lat pomijano lub zaniedbywano temat ochrony ludności. Funkcjonowało przeświadczenie, że od początku lat 90-tych XXw. Świat, a szczególnie Europa, będzie funkcjonować w stanie pokoju. Ostatnie kilka lat mocno zweryfikowały poglądy na bezpieczeństwo naszych granic. Doświadczenia Ukrainy pobudziły rządy do podjęcia określonych działań. Trwało kilka lat, zanim Państwo podjęło kroki, które mogą poprawić aktualny stan ogólnie pojętej Obrony Cywilnej. Przyjęta w 2024 r. Ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz kolejne akty prawne i normatywne pozwoliły na rozpoczęcie procesu poprawy stanu poczucia bezpieczeństwa ludności naszego kraju i zapewnienia odpowiedniego zabezpieczenia jakości oraz ilości obiektów ochronnych. Należy zdać sobie sprawę, że będzie to proces rozłożony na najbliższe lata. Zaniedbań z ostatnich dziesięcioleci nie da się nadrobić bez wydatkowania odpowiedniej ilości środków finansowych. Potrzebne jest też zaangażowanie organów Państwa i samorządów czy sektora przedsiębiorstw prywatnych.
Jednak w przypadku przeznaczenia środków finansowych na ten cel pojawiły się też dobre informacje.
Zgadza się, zabezpieczono określoną kwotę z budżetu państwa, przewidzianej na lata 2026-2031 na konkretne działania związane z obroną cywilną. Wyszczególniono poprawę i budowę nowej infrastruktury – ukryć, schronów oraz Miejsc Doraźnego Schronienia – MDS. Przywołana powyżej Ustawa z 5 grudnia 2024 r. nakłada na jednostki samorządowe, organy administracji publicznej określone zadania ochrony ludności. Wiąże się to z konkretnymi działaniami, które wskazane instytucje mają obowiązek podjąć w tej materii.
Jakie elementy sprawdzacie podczas audytu?
Przystępując do sprawdzenia stanu danego obiektu, przeprowadza się ocenę w zakresie wszystkich branż. Analizowana jest konstrukcja budynku/budowli pod kątem stanu technicznego, wytrzymałości. Dokładnemu przeglądowi podlegają wszystkie wbudowane instalacje oraz (jeżeli występuje) wyposażenie. Dokument określa aktualny stan techniczny, wytrzymałość, stan instalacji oraz wyposażenia. Wskazuje, czy można przypisać dany obiekt jako schron/ukrycie/MDS. Jego elementem są również wytyczne, jakie prace są niezbędne, aby obiekt mógł pełnić funkcje ochronne oraz określa koszty takich prac.
Czy każda firma ma uprawnienia i kompetencje do tych czynności?
W tym przypadku najważniejsza jest koncesja, którą w naszym przypadku przyznano na 50 lat. Natomiast, biorąc pod uwagę fakt, że od lat 70-tych XX w. uczelnie techniczne przestały w swoich programach zawierać zagadnienia z zakresu budowli ochronnych, występuje olbrzymia luka edukacyjna w tym temacie. Oprócz uczelni wojskowych nikt nie kształcił inżynierów w tematyce schronowej. Od 2025 roku uruchomiono w Wojskowej Akademii Technicznej studia podyplomowe w zakresie projektowania i eksploatacji schronów. Należy zdać sobie sprawę, że projektowanie obiektów ochronnych swoim zakresem wykracza poza jedynie konstrukcję. Specyfika takich budowli wymaga odpowiedniego zaprojektowanie podziału funkcjonalnego obiektu, komunikacji, instalacji oraz wyposażenia. Taka sama wiedza potrzebna jest do przeprowadzenia oceny stanu technicznego.
Jesteście na tym rynku od kilku lat. Co Was wyróżnia?
Przede wszystkim wyróżnia nas przyznana koncesja, która pozwala na wytwarzanie wyrobów o wojskowym lub policyjnym przeznaczeniu. Dzięki niej możemy dokonywać też obrotu wyrobami oraz technologią o wojskowym i policyjnym przeznaczeniu. Ta koncesja, która została nam przyznana na 50 lat, jest podstawą naszej działalności. Ponadto tematyka obiektów ochronnych jest znana nielicznym, jest to wiedza ekskluzywna. Nasza firma, która jest częścią Grupy FG ma to szczęście, że zatrudnia osoby, które przez wiele lat pracowały dla instytucji wojskowych. Dlatego tematyka ochronna jest im znana z pracy. Ponadto chcąc podnosić swoje kwalifikacje oraz usystematyzować wiedzę, korzystają z możliwości studiów na WAT.
Co powinna zrobić instytucja w tym tempie w pierwszej kolejności?
W pierwszej kolejności organy ochrony ludności i obrony cywilnej na szczeblu samorządowym powinny poznać wdrożone akty prawne, które nakładają określone obowiązki w zakresie ochrony ludności. Powinny określić potrzeby w zakresie ochrony ludności wynikające z obowiązujących przepisów – Ustawa (wskazane w przywołanym dokumencie ilości obiektów i potrzebnej ich pojemności – ilości osób). Niezbędne jest też przeprowadzenie audytu, który określi, jak wygląda aktualny stan organizacji podległych im struktur ochrony oraz istniejącej infrastruktury – schrony, ukrycia, MDS-y. Jeżeli na terenie gminy, powiatu, miasta znajdują się istniejące obiekty ochronne, należy przeprowadzić ocenę ich stanu technicznego. Trzeba też określić, czy nadają się do remontu, przebudowy dającej możliwość ich wykorzystania wg aktualnie obowiązujących przepisów. Powinna zostać opracowana koncepcja wraz z oszacowaniem kosztów inwestycji. Ostatnim punktem będzie przygotowanie wniosków o finansowanie lub dofinansowanie dla określonych inwestycji w infrastrukturę ochronną.
Jakie są najczęstsze błędy po stronie instytucji państwowej, gdy próbuje temat schronów „ogarnąć własnymi siłami” albo najtaniej?
Największym błędem jest zlecania takich zadań osobom, które nie posiadają właściwej, potrzebnej w tym zakresie wiedzy. Biorąc pod uwagę zalecenia Ustawy organy ochrony ludności, mają obowiązek określenia niezbędnej liczby i pojemności obiektów zbiorowej ochrony na swoim terenie. Takie dane muszą być określona na podstawie informacji od wiarygodnych specjalistów. Tylko mając odpowiednie doświadczenie oraz szeroki zakres wiedzy, można kompetentnie wykonać oceny stanu technicznego lub zaprojektować odpowiedni obiekt.
Gdyby miałby Pan dać proste instrukcje: jakie 3 działania w 30 dni powinien wykonać inwestor, żeby ruszyć mądrze i zgodnie z przepisami?
Niezbędne jest zapoznanie się z obowiązującymi przepisami – Ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej. Kolejnym działaniem powinno być przeprowadzenie audytu procedur podległych służb ochrony ludności oraz przegląd istniejącej infrastruktury. Zalecałbym też zlecenie kompetentnym firmom przeprowadzenie ocen stanu technicznego istniejącej infrastruktury lub zlecenie opracowanie projektów takich budowli. Należy stwierdzić, że 30 dni to naprawdę mało czasu, ale od czegoś trzeba zacząć. Z tego względu powinien tam znaleźć się pkt. 2.1 Opracowanie na podstawie audytu koncepcji całości działań organizacyjnych oraz inwestycyjnych w celu dostosowania infrastruktury do potrzeb określonych w Ustawie.
Po więcej informacji zapraszam do kontaktu, wtedy odpowiem na wszelkie pytania.
Rozmawiał: Przemysław Schenk
fot. Witold Deka
